Με αφορμή την ανάρτηση του υφυπουργού Παιδείας με θέμα "Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση στην ΕΕ"
Αρκετά χρόνια τώρα παρακολουθώ τα τεκταινόμενα στο χώρο της εκπαιδευτικής πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, λόγω επαγγέλματος. Με αφορμή την παραπάνω ανάρτηση, καταγράφω εδώ μερικές σκέψεις.
Πρώτο σημείο: Για να μιλήσουμε τη γλώσσα της ειλικρίνειας, όλοι όσοι ασχολούμαστε με το αντικείμενο, γνωρίζουμε το χάσμα που χωρίζει τα κείμενα αυτά και γενικότερα τις κεντρικές ευρωπαϊκές πολιτικές από την εθνική μας εκπαιδευτική πολιτική.
(Κάνοντας μια μικρή παρέκβαση:) θα διαφωνήσω με όσους λένε ελαφρά τη καρδία ότι η Ελλάδα, πολύ απλά, "δεν έχει εθνική εκπαιδευτική πολιτική", "δε σχεδιάζει", "πάμε στα τυφλά", κτλ. Αντιθέτως, έχω την πεποίθηση ότι η έλλειψη πολιτικού σχεδιασμού είμαι από μόνη της μια ισχυρότατη ως προς τις συνέπειές της πολιτική ενέργεια, ηθελημένη ή ακούσια. Η πρόσφατη πολιτική μας ιστορία βρίθει παραδειγμάτων.
Είτε συμφωνεί κανείς με τις επιλογές της ΕΕ είτε όχι, δε δυσκολεύεται να διαπιστώσει την προχειρότητα και κυρίως την έλλειψη ουσιαστικής κατανόησης και λειτουργικότητας με την οποία αποσπασματικά περνούν στο δικό μας εκπαιδευτικό σύστημα οι "ντιρεκτίβες" της ΕΕ (εσκεμμένα χρησιμοποιώ τον όρο, για να θυμίσω τα στερεότυπα στα οποία ως κοινωνία έχουμε βολευτεί εδώ και χρόνια). Είναι προφανής επίσης ο τρόπος με το οποίο το δικό μας σύστημα προσπαθεί διαρκώς να "ξεγελάσει" τους "κουτόφραγκους" των Βρυξελλών (επαναλαμβάνω, οι όροι έχουν επιλεχθεί για όλη τη συνυποδηλωτική τους δύναμη) σχετικά με τις καινοτομίες και προόδους που επιτυγχάνει η χώρα. Τα αποτελέσματα της εκπαιδευτικής μας δυσπραγίας ή απραγίας γίνονται ακόμα πιο εμφανή μέσα από συγκρίσεις των δημόσιων στατιστικών δεδομένων της Eurostat για την Ελλάδα και τα άλλα κράτη-μέλη (και να σκεφτεί κανείς ότι εκεί έχει να κάνει με τα ήδη "μαγειρεμένα" εθνικά μας στατιστικά δεδομένα). Εν ολίγοις, η εικόνα της εκπαιδευτικής πολιτικής της Ελλάδας, ιδιαίτερα όταν την κοιτάξεις υπό προοπτική στο σύστημα αναφοράς που προσφέρει το "κοινό" ευρωπαϊκό πλαίσιο, σε πληγώνει.
Δεύτερο σημείο: Ό,τι αναδεικνύει το πρόβλημα, αποτελεί και δυνητικό σημείο εκκίνησης μιας λύσης. Η επίγνωση ότι υπολειπόμαστε, πρέπει να μας δώσει την ενέργεια για να προσπαθήσουμε να βγούμε μπροστά - γιατί θέλουμε (το έχει ο συλλογικός μας πολιτισμικός γονότυπος) και κατά βάθος μπορούμε (πρέπει κάποτε να δούμε σοβαρά το ανθρώπινο και κοινωνικό κεφάλαιο που έχει σωρεύσει η Ελλάδα τα τελευταία 10-15 χρόνια, λόγω της μεγαλύτερης κινητικότητας των προσώπων στο παγκοσμιοποιημένο σκηνικό). Δυστυχώς, όμως, μέχρι σήμερα η ΕΕ έχει χρησιμοποιηθεί από την Ελλάδα κυρίως ως πηγή για "λύσεις-κονσέρβα", να μου επιτραπεί ο όρος, ή, συχνότερα, για ψευδο-"λύσεις-κονσέρβα", όπως εξήγησα στο πρώτο σημείο.
Το πραγματικό διακύβευμα για την ενήλικη Ελλάδα-μέλος της ΕΕ είναι η αξιοποίηση του ευρωπαϊκού πλαισίου για την διαμόρφωση και χρηματοδότηση (τουλάχιστον) μεσοπρόθεσμης εθνικής στρατηγικής στην εκπαίδευση, μιας στρατηγικής που θα διαπερνά οριζόντια το δημόσιο βίο, υπηρετώντας τις ανάγκες και στοχεύσεις της χώρας. Η ΕΕ είναι το εργαλείο, όχι η "μαμά" (ή "μητριά") μας. Η ΕΕ είναι (πρέπει να είναι) για μας "περιεχόμενο", όχι "πακέτο". Είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα εξαιρετικό εργαλείο διαμόρφωσης πολιτικής, αρκετά ασφαλές (λόγω της σωρευμένης κοινής ευρωπαϊκής εμπειρίας και σύνθεσης), αλλά και επαρκώς οραματικό, στραμμένο σε επιδιώξεις της "κοινωνικής Ευρώπης" για το μέλλον.
Τρίτο σημείο: Τι είδους Παιδεία (όχι απλώς διαδικασία εκπαίδευσης) θέλουμε τελικά να έχει ο νεαρός ενήλικος Έλληνας το 2015, 2020, ή 2025; Καίριο ερώτημα, αυτονόητο, αλλά και καλά κρυμμένο κάτω από το χαλί σε όλους τους "διαλόγους για την Παιδεία". Να ένα καλό παράδειγμα μη χρήσης των ευρωπαϊκών εργαλείων.
Θα μιλήσουμε επιτέλους για το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, για μια ριζική επανατοποθέτηση των αναλυτικών μας προγραμμάτων; Αν ναι, θα κοιτάξουμε ουσιαστικά να μάθουμε από την ευρωπαϊκή εμπειρία; Χωρίς να ψάχνουμε για πανάκειες, "χάντρες και καθρεφτάκια" ως άλλοι ιθαγενείς, αξίζει να σταθμίσουμε λίγο τη δύναμη του ευρωπαϊκού εννοιολογικού εργαλείου που ακούει στο όνομα "key competences". Το αναφέρω εδώ ως ένα από τα πολλά παραδείγματα σχετικά με το δεύτερο σημείο που ανέφερα παραπάνω, είναι ωστόσο και ένα από τα σημαντικά παραδείγματα. Οι "κουτόφραγκοι" έχουν ορίσει οκτώ άξονες, οι οποίοι υλοποιούμενοι σε συγκεκριμένες εκπαιδευτικές επιλογές, μπορούν να δώσουν απάντηση σε κεντρικά διλήμματα. Εδώ μόνο θα τους αναφέρω, αποφεύγοντας να τους μεταφράσω (για να αποφύγω τις εθνικές μας συνυποδηλώσεις -:) :
Αρκετά χρόνια τώρα παρακολουθώ τα τεκταινόμενα στο χώρο της εκπαιδευτικής πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, λόγω επαγγέλματος. Με αφορμή την παραπάνω ανάρτηση, καταγράφω εδώ μερικές σκέψεις.
Πρώτο σημείο: Για να μιλήσουμε τη γλώσσα της ειλικρίνειας, όλοι όσοι ασχολούμαστε με το αντικείμενο, γνωρίζουμε το χάσμα που χωρίζει τα κείμενα αυτά και γενικότερα τις κεντρικές ευρωπαϊκές πολιτικές από την εθνική μας εκπαιδευτική πολιτική.
(Κάνοντας μια μικρή παρέκβαση:) θα διαφωνήσω με όσους λένε ελαφρά τη καρδία ότι η Ελλάδα, πολύ απλά, "δεν έχει εθνική εκπαιδευτική πολιτική", "δε σχεδιάζει", "πάμε στα τυφλά", κτλ. Αντιθέτως, έχω την πεποίθηση ότι η έλλειψη πολιτικού σχεδιασμού είμαι από μόνη της μια ισχυρότατη ως προς τις συνέπειές της πολιτική ενέργεια, ηθελημένη ή ακούσια. Η πρόσφατη πολιτική μας ιστορία βρίθει παραδειγμάτων.
Είτε συμφωνεί κανείς με τις επιλογές της ΕΕ είτε όχι, δε δυσκολεύεται να διαπιστώσει την προχειρότητα και κυρίως την έλλειψη ουσιαστικής κατανόησης και λειτουργικότητας με την οποία αποσπασματικά περνούν στο δικό μας εκπαιδευτικό σύστημα οι "ντιρεκτίβες" της ΕΕ (εσκεμμένα χρησιμοποιώ τον όρο, για να θυμίσω τα στερεότυπα στα οποία ως κοινωνία έχουμε βολευτεί εδώ και χρόνια). Είναι προφανής επίσης ο τρόπος με το οποίο το δικό μας σύστημα προσπαθεί διαρκώς να "ξεγελάσει" τους "κουτόφραγκους" των Βρυξελλών (επαναλαμβάνω, οι όροι έχουν επιλεχθεί για όλη τη συνυποδηλωτική τους δύναμη) σχετικά με τις καινοτομίες και προόδους που επιτυγχάνει η χώρα. Τα αποτελέσματα της εκπαιδευτικής μας δυσπραγίας ή απραγίας γίνονται ακόμα πιο εμφανή μέσα από συγκρίσεις των δημόσιων στατιστικών δεδομένων της Eurostat για την Ελλάδα και τα άλλα κράτη-μέλη (και να σκεφτεί κανείς ότι εκεί έχει να κάνει με τα ήδη "μαγειρεμένα" εθνικά μας στατιστικά δεδομένα). Εν ολίγοις, η εικόνα της εκπαιδευτικής πολιτικής της Ελλάδας, ιδιαίτερα όταν την κοιτάξεις υπό προοπτική στο σύστημα αναφοράς που προσφέρει το "κοινό" ευρωπαϊκό πλαίσιο, σε πληγώνει.
Δεύτερο σημείο: Ό,τι αναδεικνύει το πρόβλημα, αποτελεί και δυνητικό σημείο εκκίνησης μιας λύσης. Η επίγνωση ότι υπολειπόμαστε, πρέπει να μας δώσει την ενέργεια για να προσπαθήσουμε να βγούμε μπροστά - γιατί θέλουμε (το έχει ο συλλογικός μας πολιτισμικός γονότυπος) και κατά βάθος μπορούμε (πρέπει κάποτε να δούμε σοβαρά το ανθρώπινο και κοινωνικό κεφάλαιο που έχει σωρεύσει η Ελλάδα τα τελευταία 10-15 χρόνια, λόγω της μεγαλύτερης κινητικότητας των προσώπων στο παγκοσμιοποιημένο σκηνικό). Δυστυχώς, όμως, μέχρι σήμερα η ΕΕ έχει χρησιμοποιηθεί από την Ελλάδα κυρίως ως πηγή για "λύσεις-κονσέρβα", να μου επιτραπεί ο όρος, ή, συχνότερα, για ψευδο-"λύσεις-κονσέρβα", όπως εξήγησα στο πρώτο σημείο.
Το πραγματικό διακύβευμα για την ενήλικη Ελλάδα-μέλος της ΕΕ είναι η αξιοποίηση του ευρωπαϊκού πλαισίου για την διαμόρφωση και χρηματοδότηση (τουλάχιστον) μεσοπρόθεσμης εθνικής στρατηγικής στην εκπαίδευση, μιας στρατηγικής που θα διαπερνά οριζόντια το δημόσιο βίο, υπηρετώντας τις ανάγκες και στοχεύσεις της χώρας. Η ΕΕ είναι το εργαλείο, όχι η "μαμά" (ή "μητριά") μας. Η ΕΕ είναι (πρέπει να είναι) για μας "περιεχόμενο", όχι "πακέτο". Είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα εξαιρετικό εργαλείο διαμόρφωσης πολιτικής, αρκετά ασφαλές (λόγω της σωρευμένης κοινής ευρωπαϊκής εμπειρίας και σύνθεσης), αλλά και επαρκώς οραματικό, στραμμένο σε επιδιώξεις της "κοινωνικής Ευρώπης" για το μέλλον.
Τρίτο σημείο: Τι είδους Παιδεία (όχι απλώς διαδικασία εκπαίδευσης) θέλουμε τελικά να έχει ο νεαρός ενήλικος Έλληνας το 2015, 2020, ή 2025; Καίριο ερώτημα, αυτονόητο, αλλά και καλά κρυμμένο κάτω από το χαλί σε όλους τους "διαλόγους για την Παιδεία". Να ένα καλό παράδειγμα μη χρήσης των ευρωπαϊκών εργαλείων.
Θα μιλήσουμε επιτέλους για το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, για μια ριζική επανατοποθέτηση των αναλυτικών μας προγραμμάτων; Αν ναι, θα κοιτάξουμε ουσιαστικά να μάθουμε από την ευρωπαϊκή εμπειρία; Χωρίς να ψάχνουμε για πανάκειες, "χάντρες και καθρεφτάκια" ως άλλοι ιθαγενείς, αξίζει να σταθμίσουμε λίγο τη δύναμη του ευρωπαϊκού εννοιολογικού εργαλείου που ακούει στο όνομα "key competences". Το αναφέρω εδώ ως ένα από τα πολλά παραδείγματα σχετικά με το δεύτερο σημείο που ανέφερα παραπάνω, είναι ωστόσο και ένα από τα σημαντικά παραδείγματα. Οι "κουτόφραγκοι" έχουν ορίσει οκτώ άξονες, οι οποίοι υλοποιούμενοι σε συγκεκριμένες εκπαιδευτικές επιλογές, μπορούν να δώσουν απάντηση σε κεντρικά διλήμματα. Εδώ μόνο θα τους αναφέρω, αποφεύγοντας να τους μεταφράσω (για να αποφύγω τις εθνικές μας συνυποδηλώσεις -:) :
- Communication in the mother tongue
- Communication in a foreign language
- Mathematical literacy and basic competences in science and technology
- Digital competence
- Learning-to-learn
- Interpersonal and civic competences
- Entrepreneurship
- Cultural expression
Συνοψίζω. Μακάρι η Ελλάδα να τολμήσει πια το απλό και ως τώρα... αδιανόητο: περισσότερη ειλικρίνεια και διαφάνεια στην ευρωπαϊκή ταυτότητα της χώρας, ουσιαστική αξιοποίηση της ευρωπαϊκής ευκαιρίας, εκπαιδευτική μεταρρύθμιση με όραμα και γνώση.
Όπως (περίπου) έλεγε ο πρωθυπουργός πριν γίνει πρωθυπουργός, "λεφτά υπάρχουν, φτάνει να ξέρει κανείς τι να τα κάνει". Ή, όπως ίσως έλεγε στα νιάτα του κι αυτός, "λίγη φαντασία στην εξουσία, βρε παιδιά!". Δεν είναι ουτοπία. Είναι απλώς ξεβόλεμα που κάποτε πρέπει να γίνει. Το λέει αλλιώς και ο υπουργός-blogger: Η «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΣΤΟ ΜΥΑΛΟ ΕΚΕΙΝΩΝ ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΣΑΝ (Ή ΔΕΝ ΗΘΕΛΑΝ;) ΠΟΤΕ ΝΑ ΞΕΦΥΓΟΥΝ ΑΠΟ ΑΥΤΗΝ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου