Ο εφοδιασμός κάθε μαθητή με τον προσωπικό του φορητό υπολογιστή ή αναγνώστη είναι θέμα πολύ trendy στις μέρες μας, όχι μόνο στην Ελλάδα.
Τις μέρες αυτές στο ιστολόγιο του υφυπουργού Παιδείας γίνεται συζήτηση για το ηλεκτρονικό βιβλίο, το οποίο η παρούσα κυβέρνηση θέλει να διαθέσει σε κάθε μαθητή, καθώς και για τους φορητούς υπολογιστές που χορηγήθηκαν στους μαθητές της Α’ Γυμνασίου στην αρχή της σχολικής χρονιάς (από την προηγούμενη κυβέρνηση). Παραθέτω ορισμένες σκέψεις με αφορμή τη συζήτηση αυτή.
Η χορήγηση του μαθητικού φορητού υπολογιστή στα πρωτάκια του Γυμνασίου ήταν/είναι άλλη μια χαμένη ευκαιρία για πραγματική καινοτομία στην εκπαίδευση.
Όσοι ασχολούμαστε με την εκπαιδευτική τεχνολογία και καινοτομία αναγνωρίζουμε, ελπίζω, αμέσως ότι δεν είναι το μηχάνημα που φέρνει την αλλαγή και προστιθέμενη παιδαγωγική αξία, αλλά η χρήση του - καθώς επίσης το περιεχόμενο στο οποίο αποκτά πρόσβαση ο μαθητής κι ο δάσκαλος, αλλά και το περιεχόμενο που δημιουργούν οι ίδιοι και η επικοινωνία που αναπτύσσουν μέσα από το μηχάνημα.
Αυτό που έλειπε από την πρωτοβουλία αυτή της προηγούμενης κυβέρνησης ήταν το παιδαγωγικό κίνητρο. Τα κίνητρα ήταν εμφανώς οικονομικά και "αγοραία": να μη χαθούν κάτι τελευταία υπόλοιπα του ΚΠΣ και έτσι να κινηθεί η αγορά εν μέσω κρίσης.
Έπρεπε μια τέτοια κίνηση να συνδυαστεί με μια πιο στρατηγική επιδίωξη, για καινοτομία, πειραματισμό και ανάπτυξη υγιούς, δημιουργικής ψηφιακής κουλτούρας σε ένα κρίσιμο στρώμα της ελληνικής κοινωνίας. Δεν ήταν/είναι απαραίτητο να επενδυθούν δεκάδες κι εκατοντάδες εκατομμύρια για την παραγωγή ακριβού ψηφιακού υλικού που θα μείνει στο ράφι - παλιό και γνωστό πρόβλημα, ας μάθουμε από τις εμπειρίες του παρελθόντος! Την αλλαγή την οραματίζονται, την ενστερνίζονται, τη δοκιμάζουν και την αξιοποιούν οι άνθρωποι. Μια επένδυση στον ανθρώπινο παράγοντα, χαμηλού κόστους αλλά με όραμα, θα έκανε την επένδυση αυτή σε υποδομή να φαντάζει πολύ, μα πολύ διαφορετικά.
Το πώς θα γίνει αυτό δεν αναπτύσσεται σε λίγες γραμμές - ούτε όμως είναι κάτι που κινείται στο χώρο της φαντασίας, κάθε άλλο. Φτάνει να κοιτάξει κανείς λίγο πάνω από το φράκτη της "ελληνικής πραγματικότητας", όπως λέει κι ο νυν υφυπουργός...
Περνώ λοιπόν στα τρέχοντα περί ηλεκτρονικού βιβλίου. Είναι ενδιαφέρουσα η επιμονή της σημερινής πολιτικής ηγεσίας στη λύση αυτή. Προσωπικά μου γεννά ελπίδες η ελληνική εκδοχή του μαθητικού ηλεκτρονικού βιβλίου, όχι τόσο ως τεχνολογία καθεαυτή, αλλά κυρίως γιατί την εισαγωγή μιας τέτοιας καινοτομίας προωθούν πρόσωπα που δείχνουν να εννοούν την ανάγκη για εκπαιδευτική πολιτική αντί για διαχείριση των μικροπολιτικών, συντεχνιακών και mediaκών "εκπαιδευτικών" θεμάτων.
Πιστεύω ότι είναι αυτονόητο, όμως και τα αυτονόητα πρέπει να ακούγονται, ώστε να συνδιαμορφώνουν το επικοινωνιακό τοπίο κάθε πρωτοβουλίας: Προσοχή να μην καταλήξουμε πάλι να συζητάμε για προδιαγραφές, μάρκες, μοντέλα, και χάσουμε το πραγματικό διακύβευμα.
Δεν είμαστε πλασιέ τεχνολογιών. Εκπαιδευτικοί είμαστε, είτε από την πλευρά της έρευνας είτε της διδακτικής πράξης. Γι’ αυτό θα πρέπει να συμφωνούμε ότι το διακύβευμα εν προκειμένω αφορά στην επιδιωκόμενη και, όταν με το καλό μπει η καινοτομία στο σχολείο, στην υλοποιούμενη χρήση της τεχνολογίας, είτε e-book, είτε laptop. Πολιτική, λοιπόν, όραμα, συγκεκριμένοι στόχοι. Σχεδιασμός παιδαγωγικός πριν τον εξοπλισμό, αξιολόγηση, παρακολούθηση της καινοτομίας. Τα αυτονόητα...
Διατρέχοντας τον κίνδυνο της υπεραπλούστευσης και της λειψής καταγραφής, επιγραμματικά κι αυθόρμητα καταγράφω εδώ μερικούς άξονες πολιτικής που κατά τη γνώμη μου θα έπρεπε να συνοδεύσουν κάθε πρωτοβουλία εφοδιασμού της σχολικής κοινότητας με φορητή προσωπική υπολογιστική ισχύ:
- Σοβαρή οργάνωση του υπάρχοντος ψηφιακού περιεχόμενου, ώστε να γίνει ανευρέσιμο, καλύτερα προσβάσιμο και αξιοποιήσιμο.
- Θέσπιση προδιαγραφών ώστε το επαγγελματικά παραγόμενο ψηφιακό εκπαιδευτικό περιεχόμενο από εδώ και στο εξής να είναι κατάλληλο για διαδραστική χρήση και δημιουργική αξιοποίηση (σε προσωπικό υπολογιστή, σε διαδραστικό πίνακα, κτλ) (και δεν εννοώ προφανώς απλώς pdf των βιβλίων...).
- Υιοθέτηση και αξιοποίηση της έννοιας της επεκτασιμότητας και της επαναχρησιμοποιησιμότητας του ψηφιακού υλικού, συμπεριλαμβανομένου (με ιδιαίτερη έμφαση) του περιεχομένου που παράγεται από τους ίδιους τους χρήστες (δασκάλους, μαθητές).
- Προσφορά εύχρηστων διαδικασιών και ασφαλών υποδομών για την κοινωνική δικτύωση μαθητών, εκπαιδευτικών, σχολικών ομάδων και κοινοτήτων. Με σοβαρή οργάνωση και σχετικά χαμηλή χρηματική επένδυση, αυτό μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα μιας πολύ μεγάλης αλλαγής στο ελληνικό σχολείο, με κατεύθυνση προς την αποκέντρωση, την ατομική και τοπική πρωτοβουλία, τη μάθηση μέσα από projects, κ.α. πολλά. KAI θα κερδίσει τη νέα γενιά, θα κάνει το μαθητή να ανακαλύψει και να αγαπήσει οικείες προς αυτό και προκλητικές πλευρές του σχολείου, να επενδύσει στη μάθηση και την προσωπική του ανάπτυξη.
- Επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, ουσιαστική κατάρτιση των διδασκόντων. Τα συνηθισμένα "σεμινάρια" είναι πολύ λίγα γι’ αυτό που χρειάζεται. Θα πρέπει πλέον να μιλήσουμε για διαδικασίες δημιουργίας και διαχείρισης καινοτομίας σε επίπεδο σχολικής μονάδας, για τον πολλαπλασιαστικό ρόλο που πρέπει να παίξουν οι πρωτοπόροι. Είναι μια άλλη, μεγάλη αλλά απαραίτητη συζήτηση αυτή. Πάντως η ελληνική κοινωνία και ο εκπαιδευτικός κόσμος έχουν δυνάμεις που μένουν τραγικά αναξιοποίητες - ουσιαστικά τιμωρημένες...
