Τέλος εποχής

Παραθέτω μήνυμα που ανάρτησα χθες βράδυ στο ιστολόγιο του κ. Πανάρετου. Η σιβυλλική απάντηση του υφυπουργού ήταν άμεση: "Ναι!".

Κύριε Πανάρετε,

Βιώνουμε ένα τέλος εποχής. Για άλλους οδυνηρό, για άλλους απρόσμενο, κατά άλλους πάλι ελπιδοφόρο. Στην κυβέρνηση στην οποία συμμετέχετε, έλαχε το φορτίο της διαχείρισης της μετάβασης της αιώνια «έφηβης», παρακμιακής μεταπολιτευτικής Ελλάδας στην ενηλικίωσή της. Προϋπόθεση: όλοι μαζί ως κοινωνία να πληρώσουμε τα συσσωρευμένα χρέη της «ελληνικής πραγματικότητας», όπως πολύ εύστοχα την έχετε από παλιά περιγράψει. Δε θέλω να μπω εδώ σε καμία συζήτηση καταμερισμού ευθυνών.

Κάθε μέρα που περνάει έχει χαρακτηριστικά μιας νέας μεταπολίτευσης. Όσοι δεν το βλέπουν, είτε δε μπορούν, είτε δε θέλουν να το πιστέψουν. Είναι σαφές ότι μπαίνουμε στο αποκορύφωμα της κρίσης αξιών, της κρίσης ταυτότητας της Ελλάδας όπως τη ζήσαμε και τη διαμορφώσαμε τις τελευταίες δεκαετίες. Είναι επίσης ξεκάθαρο για μένα, και νομίζω και πολλούς άλλους, ότι τα ζητήματα που κρύβονται πίσω από αυτή την κρίση είναι πρωτίστως θέματα Παιδείας, Πολιτισμού, ουσίας της Δημοκρατίας μας.

Σε αυτή την κρίσιμη στιγμή, ελπίζω ότι η Ελλάδα θα έχει τη διαύγεια και νηφαλιότητα να ορίσει τις βασικές αξίες και αρχές της νέας στρατηγικής της πορείας, που θα περάσουν μέσα από τα σημερινά σχολεία, τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα στις νέες γενιές πολιτών που δραστηριοποιούνται και θα δραστηριοποιηθούν διαμορφώνοντας τη νέα εποχή. Ελπίζω πραγματικά ότι τα πράγματα δεν έχουν αφεθεί στην τύχη τους.

Δε θα επεκταθώ σε λεπτομέρειες για το πώς βλέπω προσωπικά εγώ τις ευκαιρίες που ανοίγονται μπροστά μας για την οικοδόμηση μιας άλλης, αξιοπρεπούς ελληνικής πραγματικότητας, μιας ανταγωνιστικής Ελλάδας με βασικό όχημα την παιδεία και το ποιοτικό πλεονέκτημα του ανθρώπινου δυναμικού της.

Περιμένω, κύριε Πανάρετε, να δω στο ιστολόγιό σας να αναπτύσσεται μια συζήτηση για το ρόλο που πρέπει να παίξει η εκπαίδευση σε αυτή την κρίσιμη στιγμή. Όλες τις τελευταίες μέρες η απογοήτευσή μου ξεχειλίζει βλέποντας το blog σας να γίνεται αρένα ανταλλαγής μηνυμάτων άλλοτε συντεχνιακής περιχαράκωσης, κι άλλοτε κατάδειξης των πιο ακραίων παραλογισμών που εξακολουθούν να διέπουν τις πρακτικές των υφισταμένων σας στο Υπουργείο, αλλά και σε ολόκληρο τον ιστό του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Θλίβομαι όταν βλέπω όλος ο προβληματισμός να περιορίζεται στο βάσιμο ή αβάσιμο της βάσης του 10, ή στις λεπτομέρειες ενός νομοσχεδίου που ποιος ξέρει πώς διαμορφώθηκε... Δεν είναι εποχή για αποσπασματικά νομοσχέδια από τους κυβερνώντες, όπως δεν είναι πια εποχή για στείρες, συντεχνιακές περιχαρακώσεις από τους κυβερνώμενους. Είναι πολύ περισσότερα και μεγαλύτερα αυτά που απαιτούν οι περιστάσεις.

Είναι δύσκολο να βγεις από τη θέση σου και να την κοιτάξεις. Κάποιοι όμως έχουν τη δύναμη να το κάνουν. Δουλειά ενός πολιτικού προσώπου με τα δικά σας χαρακτηριστικά, δουλειά ενός πολιτικού σχηματισμού που ευαγγελίσθηκε διαδικασίες ανοικτής διακυβέρνησης και συμμετοχικότητας σύμφωνων με τα χαρακτηριστικά του 21ου αιώνα, είναι να δώσει τα ερεθίσματα και το πεδίο για μια ουσιαστική ζύμωση, ώστε σήμερα/αύριο, όχι μεθαύριο, να οδηγηθούμε στην υλοποίηση μιας πραγματικής στρατηγικής για την Ελλάδα του 2015 και του 2020, με συγκεκριμένο κεντρικό ρόλο για την εκπαίδευση, τη δια βίου μάθηση, την έρευνα, την καινοτομία.

Έχουμε ακόμα ελπίδες, κύριε Πανάρετε;

Εάλω το ψεύδος...

Συγκλονιστικά αληθινή η ομιλία του Αλέκου Παπαδόπουλου την Κυριακή 25 Απριλίου, δύο μέρες μετά την προσφυγή της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης ΕΕ-ΔΝΤ. 

"Εθνική Αυτογνωσία – Εθνική Απόφαση – Εθνική Αξιοπρέπεια" το τρίπτυχο που προτείνει.

Αν και καθόλου δεν αναφέρεται ευθέως στην παιδεία, το μήνυμά της δε θα μπορούσε να είναι περισσότερο συνδεδεμένο με αυτή.

Αξίζει, διαβάστε την:

http://www.apapadopoulos.gr/main/rec/sp_gr/sp146/sp146.html

Η εκπαιδευτική πολιτική στα εκλογικά προγράμματα των κομμάτων στη Βρετανία

Ακόμα θυμάμαι τον Tony Blair του 1997, μόλις είχε πάρει την εξουσία με τους New Labour, να δηλώνει:

"Ask me my three main priorities for government and I'll tell you: education, education, and education."


Δύσκολο να ξεχάσει κανείς μια τέτοια δήλωση.


Δεκατρία χρόνια και μια (τουλάχιστον) μεγάλη κρίση μετά, σε λίγες μέρες οι Βρετανοί πηγαίνουν πάλι στις κάλπες. Αναμένονται ανατροπές, με τους τρίτους να γίνονται δεύτεροι και τους πρώτους να έρχονται τρίτοι. Όμως, η εστίαση του πολιτικού συστήματος στα θέματα της εκπαίδευσης δεν υστερεί εκείνης στη χρυσή εποχή του Blair. 


Ο Guardian συνοψίζει παρακάτω τις πολιτικές θέσεις και υποσχέσεις των πέντε κομμάτων για την εκπαίδευση:


http://www.guardian.co.uk/education/2010/apr/20/education-policies-general-election

Bill Gates pushes students to focus on the 'important problems'

Ο Bill Gates σε φοιτητές του Stanford:

...devoting time, brainpower and future incomes to solving the world's greatest problems: poor healthcare and broken school systems...

http://news.stanford.edu/news/2010/april/bill-gates-lecture-041910.html

Βάσιμα και αβάσιμα

Πολλά και σημαντικά θα ήθελα να έχω σχολιάσει το τελευταίο διάστημα, αλλά δεν είχα το χρόνο.


Παρακάτω το σχόλιό μου για την "κατάργηση της βάσης του 10", με αφορμή τα σχετικά επιχειρήματα του υφυπουργού Παιδείας (http://panaretos.blogspot.com/2010/04/10.html, http://ypepth.opengov.gr/panaretos/?p=1344):

Μου προκαλεί λύπη το γεγονός ότι στο blog του υφυπουργού που τόσο συστηματικά και εύστοχα έχει επιχειρηματολογήσει για την ανάγκη χάραξης εκπαιδευτικής στρατηγικής και την υλοποίηση αληθινής εκπαιδευτικής πολιτικής, αντί για τη διαχείριση επικοινωνιακών ψευδοδιλημμάτων και μικροπολιτικών διευθετήσεων, καταλήγουμε, ύστερα από μια απόφαση της συγκεκριμένης κυβέρνησης και επιχειρηματολογία του συγκεκριμένου υφυπουργού, να συζητάμε για πράγματα κραυγαλέως και οφθαλμοφανώς στρεβλά.

Επειδή προσωπικώς έχω αισθανθεί στο παρελθόν να μοιράζομαι με τον κύριο Πανάρετο κοινή αγάπη για την επιστήμη αλλά και τα θέματα της Παιδείας, και παρόλο που πολλές φορές επώνυμα έχω εκφράσει θετικά για το πρόσωπό του και τις ιδέες του, δε μπορώ παρά να επανέλθω και πάλι επώνυμα να καταθέσω την εξής πολύ ξεκάθαρη άποψη:

Η "κατάργηση της βάσης του 10" στην παρούσα φάση δεν πείθει ως εκπαιδευτική πολιτική. Λυπηρό, αλλά δίνει βάση στους καχύποπτους και συνωμοσιολόγους (και απ' ό,τι φαίνεται, όχι μόνο σε αυτούς) να επιχειρηματολογήσουν εναντίον της απόφασης αυτής με αναφορές σε κίνητρα ξένα προς την ουσία της εκπαίδευσης και της μετάβασης από τη δευτεροβάθμια στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Η αλήθεια είναι ότι όποιος διαβάσει προσεκτικά την επιχειρηματολογία του κυρίου Πανάρετου θα προβληματιστεί (τουλάχιστον) για την αποτελεσματικότητα και λογική της "βάσης του 10". Αποδέχομαι λοιπόν τα αποδεικτικά στοιχεία που επικαλείται ο υφυπουργός, διαφωνώ ωστόσο ως προς τη λογική οδό που οδηγεί στο "δια ταύτα" - ή τουλάχιστον δε μπορώ να αποδεχθώ ολόκληρο το "δια ταύτα":

Κατανοώ ότι η Ελληνική Πολιτεία επί δύο και πλέον δεκαετίες είχε ως στρατηγική να δημιουργήσει υποδομές και να διαθέσει πόρους για μια μαζική τριτοβάθμια εκπαίδευση και ότι αποτελεί παραλογισμό στη συνέχεια να αφήνει η ίδια αυτή την υποδομή (και μάλιστα στην περιφέρεια) άεργη, επιβάλλοντας περιορισμούς. Όμως αυτό το επιχείρημα δεν αναφέρεται και τόσο δυνατά - ίσως γιατί έχει λογικές συνέπειες όπως το ερώτημα: "Και τι κάνουμε για να διορθώσουμε αυτή τη συστημική ανισορροπία, που δημιουργεί μεγαλύτερη προσφορά ευκαιριών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης από τις πραγματικές ανάγκες και δυνατότητες;".

Η αλήθεια είναι, επίσης, ότι ο κύριος Πανάρετος έχει απάντηση γι’ αυτό. Η απάντησή του βρίσκεται στα όσα έχει πει εδώ και καιρό για το κενό στην ουσιαστική και ανοικτή μεταδευτεροβάθμια/προτριτοβάθμια εκπαίδευση. Όμως όταν τόλμησε να προτείνει προς συζήτηση μια τέτοια λύση, φιμώθηκε από τους θεματοφύλακες της συστημικής αδράνειας. Αυτοί προτίμησαν να πολιτευθούν εκπυρσοκροτώντας το πυροτέχνημα με τον παραδοσιακό, συστημικό, παλαιοπολιτικό τρόπο – για την ουσία, βλέπουμε σιγά-σιγά, όχι όλα μαζί. Τα μικροπολιτικά/διαχειριστικά οφέλη της εκπυρσοκρότησης δεν είναι αμελητέα...

Κι έτσι, καταλήγουμε στην ανάγκη για επιχείρημα που θα υποστηρίξει το πυροτέχνημα: αφού η προηγούμενη ρύθμιση δεν ήταν αποτελεσματική, την καταργούμε. Όμως η κοινή λογική και χρηστή διαχειριστική πρακτική λέει, πως ό,τι δεν είναι καλό, πρέπει να αντικαθίσταται από κάτι καλύτερο και όχι απλώς να αποσύρεται. Τα επιχειρήματα που επικαλείται ο κύριος Πανάρετος για τη μη αποτελεσματικότητα και κυρίως τη στρεβλότητα της προηγούμενης ρύθμισης είναι βάσιμα. Δυστυχώς, όμως, από μόνα τους δεν μπορούν να πείσουν τον οποιονδήποτε αντιλαμβάνεται ότι φέτος τα τμήματα χαμηλής ζήτησης στην περιφέρεια θα γεμίσουν με κόσμο που δεν έχει τα εφόδια για να τα βγάλει πέρα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Σαφώς το ίδιο έγινε και πέρσι, μόνο που φέτος το πρόβλημα πολλαπλασιάζεται. Και φέτος κάθε ευρώ του δημόσιου χρήματος μετράει πολύ περισσότερο από πέρσι.

Κύριε Πανάρετε, το ξέρετε καλά, γιατί το έχετε παρακολουθήσει και αναλύσει πολύ περισσότερο από μένα εδώ και χρόνια: Η λύση είναι να μάθει η ελληνική οικογένεια ότι το να μπει το παιδί στο πανεπιστήμιο ή "πανεπιστήμιο" δεν είναι η μόνο λύση, συχνά δε δεν είναι καν λύση, αλλά μελλοντικό πρόβλημα. Η λύση είναι να πάψει η ελληνική κοινωνία να βαυκαλίζεται και να πάψει το κράτος να την εξαπατά, έστω και εξ αδρανείας. Η λύση είναι να δοθούν διέξοδοι μετά το λύκειο, αληθινές εναλλακτικές λύσεις. Η λύση είναι η πανεπιστημιακή εκπαίδευση, τεχνολογική και μη, να αφεθούν να παίξουν το ρόλο που τους αρμόζει και όχι το ρόλο που εξυπηρετεί μικροπολιτικές, διαχειριστικές σκοπιμότητες.

Από όσα έχετε γράψει και πράξει στο παρελθόν κρίνω ότι θα συμφωνήσετε μαζί μου. Υποθέτω επίσης ότι θα σας είναι άβολο να επιχειρηματολογείτε επί μακρόν υπέρ μιας συγκυριακής ρύθμισης, η οποία φαίνεται να μην πείθει, χωρίς να αναφέρεστε στο υπόλοιπο όραμα. Αλλά, ξέρετε, το υπόλοιπο όραμα που έχετε περιγράψει στα κείμενά σας, είναι άγνωστο στον τηλεθεατή, ίσως δε και ασύμβατο με τις επιδιώξεις των θεματοφυλάκων της συστημικής αδράνειας...

Η λύση, κατά τη γνώμη μου, είναι επανάσταση: πολιτικά σχεδιασμένη, δημοκρατική επανάσταση αρχών, με πρόγραμμα και στόχους, πριν μας προλάβουν οι ανεξέλεγκτες εξελίξεις. Το σύστημα μόνο του πλέον έχει πάρει την κάτω βόλτα και οδηγείται ταχύτατα στην αυτοαπαξίωση και κατάρρευσή του. Όσα γίνονται στην οικονομία, πρέπει να τα δούμε υπό αυτό το πρίσμα. Ελπίζω οι επόμενες νομοθετικές πρωτοβουλίες στο χώρο της Παιδείας να μην έχουν καθόλου άρωμα συγκυριακών μικροδιευθετήσεων.